Trientje Smit Holtland
1912-1987
– Dochter van Harm Smit –

Trijntje Smit 1912-1987 geboren en gestorven te Kampen. Geen beroep, getrouwd in 1947 met Zwier Holtland. Zij kreeg twee dochters. Ze was zeer belezen (de hele bibliotheek van Kampen is uitgeleend geweest naar Schokland). Uitzonderlijk gastvrij. Haar huis leek in het weekend een studenten sociëteit. Dit misschien als reactie op de eenzaamheid op Schokland. Ook hield ze van debatteren over de meest uiteenlopende onderwerpen. Tuinieren en pianospelen waren haar grote hobby’s.

Oude Zuiderzeeverhalen

In Oude Zuiderzeeverhalen tekende Wim Kuyper herinneringen op aan Trientje Holtland en het leven op het voormalige eiland Schokland.

Bij Lammert’s zuster Jantje word ik hartelijk ontvangen maar zij verwijst mij door naar haar zuster Trientje die meer interesse voor Schokland heeft en zelfs bij het werk van haar vader betrokken werd. Zij was onder andere belast met de waarnemingen voor de meteorologische dienst waarvoor zij elke dag, om drie uur, de temperatuur moest opnemen.

En Trientje zou ik nu geheel onverwachts in haar familiekring in Hasselt ontmoeten. Doordat zij zich de Bruiser die ’s winters onder het wakend oog van Lubbertus van de Belt lag, heel goed herinnert, had ik direct een aanknopingspunt voor een gesprek met haar.

De beste herinneringen heeft zij wel aan de schapenschuur op Schokland naast het ouderlijk huis aan de haven van Emmeloord. Met grote vaardigheid molk en schoor zij de schapen; de wol werd verzameld en naar de fabriek gestuurd. In het voorjaar werden steeds lammeren en schapen verkocht; dan huilde Trientje als zij in het schip gebracht werden.

Ook heeft zij vaak gehuild toen zij op Kampen op school was; zij ontmoette daar meest kinderen van een ander slag die zich bovendien niet goed wasten. Bij de schipperskinderen was dat zo anders; zij had er altijd goede contacten mee. Fietsen heeft Trientje op Schokland geleerd, op het smalle straatje langs de havenkant. In de schoolvakanties ging zij graag terug in het riet om te lezen. Jan Schuurman bracht altijd boeken voor haar mee.

De ‘hemdsknoopjes’
Kostelijk is haar verhaal over haar tuintjes. Eerst had de opzichter daar bezwaren tegen gemaakt maar later was hij opeens veel soepeler: ‘wat mij betreft maak je van heel Schokland een tuin’, had hij gezegd. Dus maakte Trientje een tuintje voor het huis, van 5 x 10 meter nog wel en daar konden heel wat planten in. Het is heus niet nodig dat het allemaal gekweekte planten zijn, vond zij, want wilde planten zijn ook mooi.

Veel schippers hadden van het tuintje van Trientje gehoord en zij wilden haar wel aan planten helpen. Op een dag dat Trientje in haar tuin aan het werk was, kwam er een schipper langs die veel van wilde margrieten hield en de plaatsen kende waar deze planten veel voorkwamen. ‘Ik zal wat hemdsknoopjes voor je meenemen’, beloofde hij haar. Weer een andere schipper was goed bekend in Zwartsluis en daar had hij zulke prachtige tuinplanten gezien; hij vertelde niet waar. Enkele dagen later bracht hij een heel stel dure planten voor haar mee en die fleurden het tuintje van Trientje erg op. Kort daarna kwam de eigenaar van hotel ‘de Roskam’ toevallig op Schokland en hij ontmoette Trientje toen zij weer in haar tuintje bezig was. ‘Hoe kom je aan die prachtige planten?’, vroeg hij haar; ‘ze zijn uit mijn tuin!’

Dan vertelt Trientje natuurlijk ook over het huishouden dat zoveel tijd in beslag nam maar waar niemand over zeurde en het met plezier deed. Onder de titel ‘Hoed af voor de vrouwen van Schokland’ wijdde de journaliste Mies Blomsma daar zelfs een heel artikel aan. ‘Maken zij ons niet weer eens duidelijk hoe grenzeloos verwend wij vrouwen uit de bewoonde wereld zijn?’, schreef zij. 

Een enkele keer klom Trientje langs de onbeschermde trap naar het vuurtorenlicht; zij deed dit om haar vader te ontlasten. Vooral met regenvlagen en rukwinden  moest zij zich goed vasthouden. Eenmaal bovengekomen, draaide zij de kraan om en het licht ging branden.

Vooral ’s winters wanneer Schokland weken achtereen geïsoleerd was en de voorraden begonnen te slinken, werd het weleens spannend. Maar altijd kwam er wel weer een oplossing. Zij herinnert zich een strenge winter; er lagen schepen in de haven die met tarwe waren geladen. De ladingen waren verzegeld maar elke schipper was onder deze omstandigheden bereid om de bevrachter te vragen of het zegel verbroken mocht worden.

Uitgave T. en L. Smit
Onder de schippersjongens die op Schokland  kwamen, was ook Jan Veldhoen. Hij kon goed fotograferen. De tijd was aangebroken, dat er veel toeristen met ‘salonboten’ naar Schokland kwamen en deze mensen wilden natuurlijk graag ansichtkaarten kopen; de meesten werden op Schokland gepost. In het telefoonboek vonden Trientje en Lammert een firma in Baarn die ansichtkaarten drukte en daar stuurden de uitgevers de foto’s van Henk Veldhoen naar toe.

Wim Kuyper

Herinneringen van Janke Holtland

Onderstaande herinneringen van de dochter van Trientje, vormen een waardevolle persoonlijke aanvulling op eerdere beschrijvingen van het leven op Schokland.

Het wilde meisje van Schokland,dat later mevrouw Holtland in Kampen moest worden.

Onderwijs op Schokland
Wat betreft het onderwijs op Schokland: het is voor mij een beetje vaag. Mijn moeder vertelde dat opa ontdekte dat de overheid thuisonderwijs vergoedde voor kinderen die meer dan een bepaald aantal kilometers van een school woonden. Eerst kwam een jonge man naar Schokland die de kinderen een paar jaar lesgaf. Ik herinner me vaag dat, toen er eens belangrijk bezoek kwam, de kinderen onder leiding van die meester met vlaggetjes aan de havenpalen stonden om het hoge bezoek te verwelkomen.
Hij hield van jagen op Schokland (eenden en konijntjes enz.). Maar het rustige leven op het eiland begon hem na verloop van tijd toch te vervelen waardoor hij vertrok.

Juffrouw Witkop
Daarna kwam juffrouw Witkop uit Groningen, die veel indruk maakte. Mijn moeder adoreerde haar. Ze vertelde dat juf Witkop haar ook de beginselen van algebra en meetkunde bijbracht. Omdat juf Witkop haar best deed om Oom Jan (mijn moeders broertje) te leren lezen, ontdekte juf Witkop dat ze talent en liefde had om met kinderen met een handicap te werken. Toen daarvoor iemand gezocht werd door een school op Urk, solliciteerde zij en is ze daar jaren gaan werken.

Bezoek aan juffrouw Witkop
Toen mijn moeder net was gestorven, zijn mijn vader, Oom Jan, Harma en ik, een dagje naar Groningen gegaan om juf Witkop te bezoeken. Ze vertelde smakelijk hoe ze naar Urk verhuisde, op een ijsvlet met veel kruiken en dekens om zich heen, voortgeduwd door schaatsende Urkers. Toen we vroegen wat mama’s sterkste kant op school was, zei ze meteen: wiskunde. Dat hadden wij als kinderen nooit verwacht!

Verblijf op Urk en Kampen
Op Urk ging ze elke zondag na de kerkgang koffiedrinken bij onze overgrootmoeder Trientje van Veen. Bijzonder omdat die, voor ons, zo lang geleden leefde, maar voor mijn moeder een levend mens was die ze goed had gekend.
Tante Jantje heeft een tijd in Kampen aan de Vloeddijk gewoond bij haar grootouders, de ouders van haar vader, onze opa . Zo leerde onze familie de Boriassen kennen die naast hen woonden. Mijn moeder heeft een tijdje op Urk gewoond bij haar grootmoeder Trientje van Veen, de moeder van haar moeder.
Ze werd door de Urker kinderen wel eens uitgescholden voor Schokker beer in het versje:

|  “Schokker beer, hoe waait het weer? Hoe vliegen de kraaien, hoe zal het weer waaien?”

Maar ik weet niet precies in welke klas(sen) dat was Ze moet wel al wat ouder geweest zijn, want ze werd ook naar Urk gestuurd om haar oma wat te helpen.

Radio en boeken
Opa Smit kocht al vroeg een radio toen dat nog iets bijzonders was. Hij vond dat belangrijk omdat ze zo geïsoleerd woonden. Mijn moeder vond de radio geweldig; daardoor ontdekte ze dingen waar ze eerder over had gelezen zoals wat een opera eigenlijk is. Ze luisterde via de radio naar opera’s van de Scala in Milaan. Ze las ook enorm veel; we vonden bij een verhuizing stapels oude boeken, vertaalde Shakespeare, Charles Dickens, en zelfs een oude Oliver Twist met prachtige illustraties. Ik heb nog de Camera Obscura van Hildebrand hier die ik als kind heb gelezen.

Slotbeschouwing
Mijn moeder was bijzonder, dat besef ik nu ik ouder word steeds meer. Het wilde meisje van Schokland, dat later mevrouw Holtland in Kampen moest worden. Voor ons als kinderen was ze een geweldige mamabeer.

(Bijdrage van Janke Holtland)

Herinneringen van juffrouw Witkop

Ook juffrouw Willemina Witkop, die tussen 1926 en 1929 huisonderwijzeres was op Schokland, heeft levendige herinneringen aan Trientje nagelaten. Uit haar beschrijving komt een eigenzinnig en energiek meisje naar voren dat niet direct onder de indruk was van de nieuwe juf:

“Trijnie maakte haar acrobatische toeren onderaan de steiger en bekommerde zich er niet over hoe de juffrouw ontvangen werd.”

“Je ging je gang en lapte die nieuwe juf aan je laars.”

Aanvankelijk botste het soms tussen beiden, maar gaandeweg ontstond een warme band.

“We namen elkaar in de arm; de middelste met een halve stap achter en dan gaan we telkens eens verwisselen.”

Uit de herinneringen spreekt Trientje’s grote liefde voor de dieren op het eiland, vooral voor de schapen:

“Je was gek op ze, gehecht eraan. En Jakob’s ‘reukje’ zou de oude vader Israël zeker aan één van je kledingstukken hebben opgemerkt.”

De volledige herinneringen van juffrouw Witkop geven een bijzonder persoonlijk beeld van het leven op het laatste bewoonde Schokland.

Hoed af voor de vrouwen van Schokland

Meer over Trientje en het leven van de vrouwen op Schokland is te vinden in het artikel Hoed af voor de vrouwen van Schokland uit 1937.

Opmerkelijk detail is dat de schrijfster Mies Blomsma nergens “Smit”, maar steeds “Smith” schrijft.

“Al gauw blijkt ons, dat er over de eenzaamheid op Schokland te twisten valt. Trientje, de omstreeks twintigjarige dochter van den tweeden havenmeester Smith, die haar heele leven op het eiland heeft gewoond, wijst lachend naar de visschers op de kade, als wij haar vragen, of het voor een meisje op Schokland niet moeilijk is jongens te leeren kennen.

“Moeilijk?! Het is nergens makkelijker dan hier!” zegt Trientje, die van het eiland houdt en die er niet over denkt, er van af te gaan, …. zoolang het nog een eiland is. Later, na de nieuwe inpoldering, dan wil ze er niet meer wonen. Dan is de romantiek er af, dan is er niets meer aan. Maar zooals het nu is, vindt ze het prachtig: de liefde voor het eiland, voor de Zuiderzee, voor het leven aan en op het water zit haar in het bloed.

Er is één wandeling te maken op Schokland: over het smalle, niet veel meer dan een halven meter breede cementen paadje langs de oostkust naar den zuidpunt, één uur gaans, en weer terug. Dat is voldoende, vindt Trientje. Bovendien: ze kan immers naar Kampen, wannéér ze wil….”

De radioploeg van de AVRO

Toen in de jaren dertig een radioploeg van de AVRO Schokland bezocht, maakte niet alleen Harm Smit indruk op de bezoekers. 

Ook Trijntje, die op de boot werkte – vrijwel zeker de sleepboot Ens van haar broer Lammert – maakte indruk op de radioploeg. Zij werd geïnterviewd en figureert nadrukkelijk in het bijschrift bij de foto van het bezoek. In het artikel wordt speels gezinspeeld op een “gescheurd hart” van een ongehuwd staflid, waarna haastig wordt toegevoegd dat dit “niet slaat op Trijntje van de boot”. Juist die haastige ontkenning wekt de indruk dat haar verschijning bepaald niet onopgemerkt is gebleven.

Zie hier de link naar het volledig verslag.

Foto’s van Trientje

Uitstapje van de meisjesvereniging….mijn moeder is de zesde van links. Uiterst links haar beste vriendin Sietske Schrijver.. verder ken ik ze niet. Wat zal mijn moeder van zo’n club meiden genoten hebben want op Schokland verlangde ze erg naar verenigingen.. gymnastiek.. muziek.. enz enz… wij werden er later aan onze haren naar toegesleept… onder het motto van: oh wat zou ik dat vroeger geweldig gevonden hebben!!! Ik had dat niet…wees maar dankbaar dat jullie dat wel allemaal kunnen doen – Harma

Opmerking van de webmaster

Die ansichtkaarten kan ik me nog heel goed herinneren. We hadden er stapels van en speelden er geregeld kwartetten mee. Om voldoende verschillende kwartetten te krijgen had Harry brutaalweg tekentjes (rondjes, kruisjes, vierkantjes etc.) bovenop op dit belangwekkend erfgoed getekend! – Jan Albert